Posjeta Marka Ruttea, novog generalnog sekretara NATO-a, Bosni i Hercegovini i Kosovu dolazi u trenutku sve izraženijih političkih i sigurnosnih napetosti na Balkanu. Zamrznuti sukobi u ovom regionu ponovo prijete eskalacijom, a transatlantske podjele dodatno komplikuju situaciju.
Bivši generalni sekretar Jens Stoltenberg godinama je upozoravao na opasnosti koje dolaze iz Bosne i Hercegovine i s Kosova. Njegov nasljednik Mark Rutte sada prvi put službeno dolazi u ove zemlje otkako je preuzeo dužnost u oktobru 2024. godine. U ponedjeljak, 10. marta, boravit će u Sarajevu, dok je dan kasnije planiran njegov odlazak u Prištinu.
Ova posjeta dešava se u vrijeme rastuće nesigurnosti u Evropi. Zapadni Balkan i dalje ostaje osjetljiva tačka evropske sigurnosne arhitekture, posebno u kontekstu nedovršene integracije u EU i uticaja globalnih sila.
Bosna i Hercegovina je i dalje opterećena nacionalizmom i separatističkim težnjama. Milorad Dodik, predsjednik Republike Srpske, već godinama zagovara separatističku politiku i ne krije težnje ka otcjepljenju. On se trenutno nalazi pod američkim sankcijama, dok je početkom februara 2025. godine Sud BiH donio prvostepenu presudu kojom mu je izrečena zatvorska kazna uz zabranu obavljanja političkih funkcija na šest godina.
S druge strane, napetosti između Prištine i Beograda dodatno su pogoršane politikom vlade Albina Kurtija, koja od 2021. godine sprovodi integraciju srpskih institucija u kosovski sistem. Srbija nikada nije priznala nezavisnost Kosova, što je dovelo do bojkota ključnih institucija i masovnih protesta na sjeveru Kosova. Najveća eskalacija dogodila se u septembru 2023. godine, kada je grupa srpskih militanata izvela napad u blizini manastira Banjska, pri čemu su poginuli jedan kosovski policajac i trojica napadača.
Uz političke i etničke tenzije, evropske diplomate strahuju od mogućeg povlačenja američkih trupa iz Evrope, uključujući i kontingent od 600 vojnika u okviru KFOR-a. Iako Mark Rutte tvrdi da NATO ne vidi ozbiljan rizik, činjenica je da nova administracija Donalda Trumpa vodi drugačiju politiku prema Evropi. Američki zvaničnici poput Richarda Grenella, bivšeg specijalnog izaslanika za Balkan, otvoreno kritikuju kosovsku vladu i traže oslobađanje Hašima Tačija, bivšeg predsjednika Kosova, koji je trenutno pred Specijalnim sudom u Hagu.
Uprkos svemu, NATO ne planira smanjiti vojno prisustvo u BiH i na Kosovu. BiH je podijeljena po pitanju NATO-a – vlasti Republike Srpske blokiraju integraciju, dok su ostale zemlje regiona, poput Albanije, Crne Gore i Sjeverne Makedonije, već članice NATO-a.
Posjeta Marka Ruttea signal je da NATO pomno prati situaciju i da stabilnost Balkana ostaje visok prioritet za evropske i transatlantske partnere.
Izvor: crna-hronika.info
